مجله سلطان

مهمترين بيماری های برنج

مهمترين  علفهاي هرز  در  شاليزارهای  برنج 

اين  علفها  شامل  سوروف  ، اويار سلام ، قاشق واش  ، تير كمان آبي ، بندواش  ، سل واش و  …….. ميباشند  كه هزينه  مبارزه  با اين  علفها  بخش  اعظمي  از اقتصاد  كشاورزي  برنج  را  شامل  ميگردد .

مهمترين آفات  برنج در ايران 

از مهمترين  آفات  برنج  كه  ساليانه  خسارات  هنگفتي  را بر جاي  مي گذارد  كرم  ساقه  برنج ( Chilo Suppressalis ) مي باشد  . اين  آفت  ، حشره اي  است  كه براي  اولين بار  در سال  1351  در  مزارع  تنكابن  و رامسر  طغيان  كرد  و در مدت  كوتاهي  با افزايش  جمعيت  و ايجاد  خسارت  اقتصادي  شديد  نظر  همگان  را جلب  نمود .

كرم  ساقه  خوار  برنج  كه بعنوان  يكي  از  خطرناكترين آفات  برنج  در دنيا  بشمار  مي آيد ، در زمستان  بصورت  لار  و كامل  در داخل  ساقه هاي  خشك  برنج  و يا  علفهاي  هرز  اطراف  مزرعه  بسر مي برد  و در  حدود  اوايل  ارديبهشت  ، هنگاميكه  حداقل  دماي  هوا  ، 10  درجه  سانتيگراد  باشد  ، شفيره ها  در داخل  ساقه هاي  باقيمانده  برنج  سال  قبل  و يا  علفهاي  هرز  مزرعه  ، در  اطراف  سوراخهاي  ايجاد شده  توسط  لاروها  ، تشكيل  ميگردد .

در  حدود  بيستم  ارديبهشت  ماه  ، اولين  پروانه ها  ظاهر  ميشوند  كه در اواسط  خرداد  به حداكثر  خود مي رسند . عمر  پروانه ها  ، حداكثر  يك هفته است  و در اين  مدت  بطور  متوسط  230 عدد تخم توسط  هر پروانه  گذرانده  ميشود  . تفريخ تخمها  در  دماي  حداقل  10 تا  12 درجه  سانتيگراد  بمدت  5 تا 11  روز  بسته  به دماي  محيط  انجام  مي گيرد  . اين  كرم  در طول  سال  2  تا  3  نسل  دارد  و از زمان نشاء كاري  تا هنگام  برداشت  برنج  در مزارع  فعاليت  زيستي  دارد  . خسارات  وارده  طي  نسلهاي  دوم  و سوم  بيشتر  است .

امروزه  با كرم  ساقه خوار  برنج  به سه  طريق  ، زراعي  ، شيميايي  وبيولوژيك  مبارزه  ميشود از  راههاي  اساسي  براي مبارزه  با اين ‌آفت  ، ايجاد  شبكه  مراقبت  و پيش آگاهي  با استفاده  از  اطلاعات جوي  است  كه كمتر مورد  توجه  قرار  گرفته است  ، در  صورتيكه  ثابت  شده است  ، مراحل  سيكل  دگرديسي اين‌‌ آفت  ، همبستگي  بالايي  را  با دما و ساير  پارامترهاي  جوي  دارد .

در مبارزه  بيولوژيك  ، از  زنبور  تريكو گراما  براي  پارازيته كردن  تخم پروانه  ساقه خوار   برنج  استفاده  ميشود  كه نحوه  و زمان  فعاليت  اين  زنبور  نيز  تابعي  از شرايط  جوي  بويژه  دما   مي باشد .

ساير  آفات  برنج  شامل  شب پره  يك  نقطه اي  برنج  ، سرخوطومي  برنج  ، زنجره  برنج  ، كرم  برگخوار  برنج   ومگس  خزانه  برنج  مي باشند .

 

 مهمترين  بيماريهاي  برنج

از مهمترين  بيماريهاي  برنج  ، به بلاست  برنج     ( Blast )  اشاره  ميگردد  كه معمولا“ بعلت  انتشار  وسيع  و تاثير  مخربش  در  شرايط  مناسب  ، بيماري  اصلي  برنج  بشمار  مي آيد  كه به  عملكرد  محصول  خسارت  قابل  توجهي  وارد  مي سازد .

علايم  اوليه  بيماري  بلاست  بستگي  به  شرايط  اقليمي دارد  . در نواحي  معتدل  كه دوران  بارانهاي ريز و يا  بارندگي  خفيف  طولاني  مي باشد  ، بلاست  برنج  در مرحله  پنجه زدن  شديد  بوده  و اغلب  بوته ها  مي ميرند .بررسيهاي  اوليه  انجام  شده  در اداره  تحقيقات  هواشناسي  كشاورزي  رشت  گوياي  اين مطلب  مي باشد  كه چنانچه  5 روز  متوالي  رطوبت  نسبي  هوا  از  70% بيشتر  و دما بين  25  تا  35  درجه  سانتيگراد  و ابرناكي  بيشتر  از  8/6 باشد ، شرايط  مساعدي  براي  طغيان  اين بيماري  فراهم  ميگردد .

بهترين  متد مبارزه  با  اين  بيماري  ايجاد  سيستم  پيش آگاهي  است  كه نقش  ادارات  تحقيقات  هواشناسي  كشور  در مناطق  كشت  اين محصول  در اين  سيستم  كاملا“ شاخص  است .

ساير  بيماريهاي  برنج  شامل  : لك  قهوه اي  برنج  ، بيماري  پوسيدگي  طوقه  ، بيماري  سوختگي  غلاف  برگ ، بيماري  پوسيدگي  ساقه  ، سياهك برنج  در  درجات  بعدي  اهميت  مي باشند .

 

بررسي بيولوژي Sitophilus Oryzae Linnaeus (Coleoptera: curculionidae) روي پنج رقم برنج بومي استان مازندران

شپشه برنج sitophilus oryzae يكي از آفات مهم غلات به ويژه گندم و برنج انباري است. در اين تحقيق، بيولوژي رفتاري شپشه برنج روي پنج رقم برنج بومي استان مازندران (طارم محلي، ندا، نعمت، فجر و خزر) در سه تكرار مورد بررسي قرار گرفت. اين آزمايش در دماي 28 1 درجه سانتيگراد و رطوبت نسبي 75 5 درصد انجام شد. براي هر رقم به طور جداگانه ظرف شيشه اي تهيه شد و ميزان 30 گرم از دانه هاي برنج درون آن ريخته شد. در هر شيشه 35 جفت حشره نرد و ماده 1 تا 3 روزه به منظور تخم گذاري رها سازي گرديد و مدت زمان مراحل مختلف تخم،‌لارو، شفيره و حشره بالغ تعيين شد. ارزيابي نتياج كه بر پايه طرح كاملا تصادفي و با سه تكرار و مقايسه ميانگين ها با استفاده از آزمون چند دامنه اي دانكن رشد جنيني اين حشره روي ارقام مختلف برنج نسبت به هم تفاوتي ندارد. طولاني ترين دوره لاروي نيز مربوط به ارقام فجر و خزر و كوتاه ترين دوره لاروي روي رقم ندا و طارم محلي بوده و طولاني ترين دوره شفيرگي روي رقم فجر و كوتاه ترين دوره شفيرگي روي ارقام ندا، نعمت، طارم محلي بود. بيشترين دوره توقف حشره داخل دانه و چرخه كامل شحره روي رقم فجر مشاهده شد.

 

کرم ساقه خوار نواری برنج

کرم ساقه خوار نواری برنج Chilo suppressalis  Walker

این آفت در ایران اولین بار توسط ابرت از برنج کاری های روستای سرخانی شهسوار ، جمع آوری و گزارش کرده اند و در حال حاضر در تمام مناطق برنج کاری استان های گیلان ، مازندران و گلستان انتشار دارد .

 

شکل شناسی

حشره کامل :

رنگ عمومی بدن ، زرد و گاهی متمایل به قهوه ای روشن است. در بال های جلویی حشرات کامل ، چند لکه نقره ای رنگ و در حاشیه انتهای هر بال 5 لکه قهوه ای وجود دارد. بالهای زیرین به رنگ زرد متمایل به سفید و اطراف بال ها مجهز به ریشک می باشد.

تخم :

تخم ها ابتدا به رنگ سفید متمایل به کرم بوده و در موقع باز شدن به رنگ خاکستری در می آیند.

لارو:

رنگ کپسول سر آنها ، زرد روشن و نسبتا” متمایل به قهوه ای است. در سطح پشتی بدن ، 5 نوار طولی به رنگ ارغوانی روشن کشیده شده است  که سه نوار آن در وسط و دو نوار دیگر در طرفین قرار دارد نوار وسطی –پشتی باریک می باشد .

شفیره :

شفیره به رنگ قهوه ای روشن است . محل تشکیل آن در بهار و تابستان ، داخل ساقه های باقی مانده برنج در مزرعه می باشد .

خسارت :

لارو آفت به ساقه برنج حمله می کند. علائم خسارت در گیاه میزبان به دو صورت ظاهر می شود . اگر گیاه جوان مورد حمله قرار گیرد ، برگ میانی ( جوانه مرکزی ) زرد شده و کم کم خشک می شود. این خسارت معمولا” توسط نسل اول آفت در مرحله رویشی برنج ایجاد می شود. در این مرحله ، عکس العمل گیاه میزبان ، بصورت تولید ساقه های جانبی ظاهر می شود و بدین وسیله بوته های آسیب دیده ، تا حدودی خسارت وارده را جبران می کنند. اما اگر حمله آفت مصادف با ظهور خوشه ها و گل کردن بوته ها باشد، گیاه نمی تواند خسارت وارده را جبران نماید بنابراین ، دانه ای در خوشه تشکیل نمی شود و سبب سفید شدن خوشه ها می گردد. اگر آلودگی در شروع تشکیل دانه ها صورت گیرد سبب لاغری و شکننده شدن آنها می شود. ساقه های آلوده بسیار ضعیف و شکننده بوده به طوری که در اثر نسیم شکسته شده و باعث خراب شدن و انهدام ساقه های مجاور می گردند. اگر مبارزه با نسل اول به خوبی انجام نگیرد و حمله آفت در مرحله گل کردن برنج صورت گیرد ، در آن صورت یا دانه اصلا” تشکیل نمی شود و یا اینکه خوشه های برنج سفید رنگ ، لاغر، سبک و بسیار شکننده مانده و در موقع خرمن کوبی ، برنج ها خرد شده و از نظر قیمت و بازار پسندی ، بسیار تنزل پیدا می کنند. در موقع برداشت نیز ساقه های آلوده به کرم ساقه خوار با وزش باد شکسته و روی زمین می افتند . این ساقه ها دارای سوراخ های ریز زیادی هستند که در داخل آنها لاروهای زیادی دیده می شود .

 

زیست شناسی

این آفت زمستان را به صورت لارو کامل در داخل پوشال های باقیمانده محصول بعد از برداشت و علف های هرز میزبان واسط موجود در مرزهای برنج حاشیه مزارع و نهرهای آبیاری شامل سوروف و اویارسلام سپری می کند. کرم ساقه خوار از لحاظ دامنه میزبانی چند خوار بوده و در مزارع برنج در دوره رشد برنج (خزانه و زمین اصلی ) ، روی بوته ها تخمریزی کرده و سیکل زندگی و نسل های خود را در روی میزبان اصلی تکمیل می نماید و پس از برداشت برنج ، لاروها به روی علف های هرز موجود در اطراف مزرعه مهاجرت می نمایند. و در اواخر فروردین ماه بتدریج شفیره ها تبدیل به حشرات بالغ می شوند که پروانه های نر و ماده 24 ساعت پس از ظهور ، جفت گیری کرده و افراد ماده تخمهای خود را در دستجات 3-27 عددی روی ساقه ، سطح زیرین و یا رویی برگهای فوقانی برنج قرار می دهند. تخم های خود را بیشتر در برگ های پایینی و یا جایی از ساقه که مجاور برگ باشد قرار می دهند. حشرات ماده پس از تخمگذاری ، روی تخم ها را با ماده قهوه ای رنگی می پوشانند. لاروهای حاصله ابتدا از قسمت سبز برگ ها تغذیه می کنند. این آفت در سن 1 و 2 لاروی برگخوار است و از سن 3 وارد غلاف برگ مورد حمله شده و از همانجا ساقه را سوراخ کرده و به داخل ساقه نفوذ می کند و با تغذیه از داخل ساقه ها باعث قطع آوندها، زردی و پژمردگی و خشک شدن برگ ها می شود. لاروهای سن آخر قبل از اینکه به شفیره تبدیل شوند قسمتی از ساقه برنج را به طرز ظریفی نازک می کنند تا پروانه ها بتوانند به راحتی از آنجا خارج شوند. خروج حشرات کامل مصادف با سبز شدن نشاء ها در خزانه است.

 

روش های کنترل

الف : کنترل زراعی

  1. جمع آوری برگ های آلوده در هنگام نشاء
  2. اجرای کشت گیاه دیگر بعد از برداشت برنج
  3. کف بر کردن محصول
  4. جلوگیر از انتقال آفت به انبار
  5. آب تخت نمودن مزرعه بلافاصله بعداز شخم
  6. کندن و سوزاندن علف های هرز حاشیه مزارع
  7. استفاده از ارقام زودرس یا تهیه خزانه زیر پلاستیک
  8. اسنفاده از ارقام مقاوم

ب : شکار پروانه ها با تله نوری

ج : کنترل فرمونی

د : کنترل شیمیایی

استفاده از دیازینون 10% و 5% ، پادان 4% و فورادان گرانول 3% طبق فرمول های زیر برای کنترل شیمیایی این آفت قابل توصیه است.

_ اولین گرانول پاشی 21 روز بعد از نشاء و دو نوبت بعدی به فاصله 3 هفته تکرار می شود.

 

سموم      نوبت اول نوبت دوم نوبت سوم
دیازینون5% 30 کیلو در هکتار 40 کیلو در هکتار 40 کیلو در هکتار
دیازینو 10% 15 کیلو در هکتار 20کیلو در هکتار 20 کیلو در هکتار
فورادان 3%(گرانول) 15 کیلو در هکتار 20 کیلو در هکتار 20 کیلو در هکتار
پادان 4%(گرانول) 30 کیلو در هکتار 35 کیلو در هکتار 35 کیلو در هکتار

 

مبارزه بیولوژیکی :

  1. زنبور پارازیتوئیدApanteles sp.  از خانواده Braconidae
  2. گونه های متعددی از جنس Trichogramma sp. از قبیل T.brassicae، Trichogramma  japonica پارازیتوئید تخم آفت می باشند. زنبور پارازیتوئید T. maidis  را در زمانهای مختلف رها سازی نمودند و نتیجه گرفتند، رها سازی این زنبور مصادف با ظهور نسل دوم کرم ساقه خوار برنج ، کار سازتر از نسل اول بوده و به خوبی می تواند جمعیت آفت را تحت کنترل در آورد.                                                                                                                              3. سوسک های خانواده Staphylinidae شکارگر تخم پروانه ها هستند.                                     4. پوره ها و حشرات کامل سن شکارچی Andrallus   spinidens از لاروها تغذیه می کنند.

 

 عوامل تغییر دهنده جمعیت آفت

  1. دیر کشت نمودن مزرعه
  2. بقایای گیاهی
  3. قطع بوته ها از بالاتر از 7 سانتیمتری
  4. ارقام با سیلیس پایین
  5. برنج هایی که برگ و ساقه طویل دارند ، به تغذیه و خسارت آفت حساستر می باشند. بنابراین، وضعیت گیاه در تغذیه آفت بسیار تعیین کننده است .
  6. مصرف بیش از اندازه کودهای شیمیایی .

 

روشهای مبارزه با کرم ساقه خوار برنج

الف – مبارزه زراعی پاييزه و زمستانه : در مناطق برنج خيز شمال ايران طبق معمول مزارع برنج را در اواخر تابستان و يا اوايل مهرماه درو می کنند و پس از درو مزارع را همين طور به حال خود رها می کنند. گاهی بقايای برنج را در مزرعه برای تعليف دام اختصاص می دهند و اوايل ارديبهشت ماه سال بعد مجددا به کشت برنج اقدام می کنند . در فاصله اين مدت طولانی اين آفت پنهان از نظر کشاورزان به زندگی خود ادامه می دهد . لذا رعايت نکات زير در کاهش انبوهی آفت بسيار موثر است :

1-  درو محصول برنج بايد حتی المقدور از پايين و نزديک طوقه گياه صورت گيرد تا هر چه ممکن است لارو کمتری در مزرعه باقی بماند .

2- خوشه های بريده شده را به مدت چند روز روی زمين در همان مزرعه نگه دارند تا خشک شده و سپس با خرمن کوب هايی که کلش را کاملا خرد می کنند ، به صورت کاه گندم در اورند تا هر چه لارو در داخل ساقه مانده له شده و از بين برود .
3- کاه و کلش باقيمانده در مزرعه را با دقت کامل بسوزانند چون محل زمستان گذرانی حشره است ، در اين رابطه کشت دوباره مزارع برنج با شبدر برسيم مفيد گزارش شده است .
4-  زمين شخم زده را آب تخت نمايند ، اين عمل مدتها برای زارعين در زمستان اجباری بود ولی اخيرا پافشاری نمی شود .
5- علفهای هرز حاشيه مزارع را که پناهگاه لارو در زمستان می باشد ، کنده و بسوزانند.
6- از خزانه های برنج همه روزه بازديد کرده تا چنانچه پروانه ها تخمريزی کرده باشند برگهای آلوده را چيده و از بين ببرند.
7-جلوگيری از انتقال نشاء های آلوده به زمين اصلی و همچنين رعايت تناوب زراعی در کاهش خسارت آفت بسيار موثر است .
ب – رعايت مقررات قرنطينه داخلی ، خودداری از حمل و نقل کاه و کلش و نشاء از مناطق آلوده به مناطق غير آلوده .
ج – کشت واريته مقاوم به کرم ساقه خوار ، در حال حاضر در بعضی از کشورهايی که اين آفت شديدا خسارت می زند ، مقاومت واريته های مختلف برنج در مقابل ساقه خوار برنج تحت آزمايش های مختلف قرار دارند .
در کشور ما نيز واريته چنپا در مقايسه با آمل ها ، خيلی کمتر از اين آفت صدمه می بيند.
د – مبارزه شيميايی : جهت مبارزه شيميايی با اين آفت در خزانه و هنگاميکه بوته های برنج 3 يا 4 برگه می شوند با سم ليندين به نسبت 6 گرم در متر مربع و با سم ديازينون يا ليندين به نسبت 2 تا 5 ليتر در هکتار خزانه را سمپاشی می کنند . در مزارع اصلی برای مبارزه با نسل اول و دوم آفت ، 2 بار سمپاشی با ديازينون گرانول 5 يا 10 % به نسبت 2 کيلو ماده خالص در هکتار صورت می گيرد . موقع سمپاشی نوبت اول 30 روز پس از نشاء و نوبت دوم 60 تا 70 رز پس از نشاء می باشد.
اخير ا در زمينه کاربرد زنبور تريکوگراما در قالب يک مبارزه تلفيقی با اين آفت مطالعاتی صورت گرفته است که بسيار اميدبخش است

 

مگس خزانه برنج

مگس خزانه برنجEphydar  afghanica  Dahl

مگس Ephydra  afghanica در گروه ریپاریا قرار دارد . این حشره به مگس های آب شور معروف است چون اغلب در سواحل باتلاقهای شور و قلیایی و اطراف چشمه های آب گرم و آب معدنی بطور فراوان یافت می شود. این حشره در حال حاضر در مزارع برنج استان های فارس و اصفهان وجود دارد.

شکل شناسی :

حشره کامل :

حشره کامل مگس متوسطی است به طول 4 میلیمتر ، سر عریض ، چشم های مرکب کوچک و به رنگ قهوه ای تیره و روی بدن را گرد خاکستری رنگ پوشانده است، وسط پیشانی برّاق و معمولا” دارای یک جفت موی زبر صلیب مانند در نزدیکی لبه کناری است. موی شاخک کرکدار و بند سوم فاقد موی طویل بیرونی می باشد. سپرچه در امتداد محور میانی به رنگ آبی متمایل به سبز متالیک برّاق است. پاها بجز در قسمت پیش ران پاهای میانی و عقبی که خاکستری است بقیه زرد رنگ می باشند . پنجه ها بطرف مفصل هر بند تیره رنگ می شود و پنجه انتهای مجهز به یک جفت ناخن دراز ، مستقیم و فاقد بالشتک بین ناخن ها است. رگبالها زرد رنگ ، شکم قهوه ای و خاکستری و پنجمین حلقه پشتی شکم در نرها 5/2 برابر حلقه چهارم است و گوشه جلویی زیری آن تشکیل برآمدگی اسکلروتینی را می دهد. در نرها لبه ثانویه بسیار کشیده ، استوانه ای و نسبتا” مضرس است.

تخم ها :

تخمها بیضوی ، سطح آن مشبک و تقریبا” یک میلیمتر طول دارد.

 

لارو:

لاروها تقریبا” استوانه ای سر و بند اول قفسه سینه قابل جمع شدن در یکدیگر بوده ، قفسه سینه باریک شده و قسمت انتهایی بدن بعد از سوراخ مخرجی نیز به یک لوله یا غلاف هوایی استوانه ای یا سیفون منتهی می شود که در انتها دو شاخه شده و در نوک آنها در اطراف حفره مرکزی تارهای داخل شونده تنفسی قرار دارد. در این قسمت چهارم موی پره دار نیز وجود دارد. پاهای شکمی به تعداد هشت جفت و در سطح هر کدام 2-3 ردیف قلاب و هر ردیف از 4 تا 5 قلاب تشکیل شده است. آخرین جفت پاهای شکمی کلفت تر و قلاب های روی آنها مقابل قلاب های بند قبلی قرار گرفته است.

شفیره :

شفیره ها ، قهوه ای رنگ و صفحه پشتی قفسه سینه دارای لبه مشخصی است که در موقع خروج شفیره شکاف برداشته و باز می شود . قسمت دم کم و بیش کو تاهتر و ضخیم تر از این قسمت می باشد ، دو جفت قلاب شکمی انتهایی سبب آویزان و ثابت شدن شفیره ها به ریشه برنج می شود.

زیست شناسی :

این حشره زمستان را به صورت تخم های مقاوم به خشکی در داخل خاک مزارع برنج به سر می برد. زمان ظهور حشرات کامل هر نسل به ترتیب اوایل خرداد، اواخر خرداد، اواخر تیر ماه و اواسط مرداد ماه می باشد و با توجه به زمان نشاءکاری 1 تا 2 نسل از زندگی حشره در خزانه و بقیه در زمین اصلی طی می شود. لاروها با استفاده از پاهای شکمی به توده ریشه برنج و حتی توده جلبکها چسبیده و از آنها تغذیه می کنند. دوره زندگی از تخم تا ظهور حشرات کامل 16-19 روز طول می کشد که این دوره با تغییرات جمعیت حشرات کامل در مزرعه تقریبا” مطابقت دارد. دوره زندگی هر نسل 20تا 30 روز طول می کشد .

کنترل :

استفاده از زنبور پارازیتوئید از خانواده Pteromalidae بنام Urolepis  sp. می باشد.

نوشته های مشابه

1 دیدگاه در “مهمترين بيماری های برنج

  1. وحید گفت:

    سلام,
    مطلب عالی بود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.